Cơ sở cách mạngtrong lòng địch

Ngôi nhà số 91 Phạm Văn Chí, phường Bình Tiên, TP.HCM (Quận 6 cũ), đối diện Công an Quận 6, hiện là nhà lưu niệm của phong trào đồng bào dân tộc Hoa kháng chiến. Tại căn nhà này, cơ sở cách mạng đã nuôi giấu nhiều cán bộ hoạt động nội thành — trong đó có đồng chí Trần Bạch Đằng, Bí thư Thành ủy Sài Gòn – Gia Định — và vẫn được giữ bí mật cho đến ngày 30-4-1975.

Nhà phố 1 trệt · 1 lầu · 1 lửng
Ngang 3,2m · Dài 20,6m
Hầm bí mật sau vách gỗ

Đăng ký tham quan Xem không gian di tích

Lời giới thiệuDi tích cấp Thành phố · QĐ 4377 · 2008

Di tích Cơ sở bí mật của Thành ủy Sài Gòn – Gia Định

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, giữa lòng đô thị Sài Gòn - Gia Định luôn tồn tại một hệ thống cơ sở bí mật, nơi cán bộ cách mạng âm thầm bám trụ, tổ chức hoạt động và giữ mạch liên lạc với phong trào cách mạng.

Cơ sở bí mật của Thành ủy Sài Gòn – Gia Định tại số 91 Phạm Văn Chí, Phường 1, Quận 6 là một trong những địa điểm tiêu biểu, gắn với quá trình hoạt động của Thành ủy Sài Gòn - Gia Định và Ban Hoa vận Sài Gòn - Gia Định (Ban Hoa vận T4) trong giai đoạn 1968 - 1972. Di tích hiện được xếp hạng là Di tích lịch sử cấp Thành phố theo Quyết định số 4377/QĐ-UBND ngày 15/10/2008.

Điều đặc biệt của di tích nằm ở vị trí và cách thức tổ chức hoạt động bí mật. Ngôi nhà nằm trong khu dân cư đông đúc, phía sau giáp khu chung cư, bên cạnh có hẻm thông ra ngoài và đối diện là Ty Cảnh sát Quận 6 cùng Tòa Hành chính của chính quyền Sài Gòn. Chính trong điều kiện luôn bị kiểm soát và theo dõi, cơ sở vẫn được tổ chức thành nơi nuôi giấu và bảo vệ cán bộ cách mạng. Chủ nhà là Ông Lưu Vinh Phong (Lưu Vinh), một thương nhân người Hoa yêu nước, đã bố trí các hầm bí mật trong nhà để che giấu cán bộ, trong đó có các đồng chí Trần Bạch Đằng, Mai Chí Thọ và cán bộ lãnh đạo Ban Hoa vận T4.

Hệ thống hầm được thiết kế rất kín đáo, tận dụng những không gian sinh hoạt bình thường của gia đình để che mắt đối phương. Một ngăn hầm được bố trí phía sau tủ gỗ trên gác lửng, đủ để che giấu cán bộ; khu vực bếp cũng được thiết kế thành hai ngăn, trong đó có một hầm bí mật thông với gầm cầu thang. Đáng chú ý, ngay trên sân thượng của ngôi nhà từng có một trung đội cảnh sát dã chiến của chính quyền Sài Gòn thường xuyên chốt giữ, trong khi bên dưới, cơ sở cách mạng vẫn tồn tại và hoạt động. Sự đối lập ấy cho thấy sự mưu trí, lòng dũng cảm và tinh thần bất khuất của những người tham gia bảo vệ cơ sở cách mạng ngay giữa một khu vực được kiểm soát chặt chẽ.

Ngày nay, ngôi nhà số 91 Phạm Văn Chí không chỉ là một “địa chỉ đỏ” của Thành phố Hồ Chí Minh mà còn là nơi lưu giữ những dấu tích cụ thể về hoạt động cách mạng bí mật trong lòng đô thị. Sau ngày đất nước thống nhất, ông Lưu Vinh Phong đã hiến ngôi nhà cho Nhà nước; hiện nơi đây được sử dụng làm Nhà Truyền thống Cách mạng người Hoa Thành phố Hồ Chí Minh. Việc bảo tồn và số hóa các tư liệu di tích giúp những câu chuyện lịch sử, hình ảnh về căn hầm và những đóng góp của cán bộ, nhân dân, đặc biệt là cộng đồng người Hoa được tiếp cận rộng rãi hơn. Qua đó, di tích tiếp tục phát huy giá trị trong giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước và tinh thần đoàn kết dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Trân trọng kính mời quý bạn đọc cùng bước vào không gian trải nghiệm số.

Ảnh tư liệu vợ chồng ông Lưu Vinh – bà Lâm Hòa và đồng chí Trần Bạch Đằng thăm lại Nhà Truyền thống Cách mạng đồng bào dân tộc Hoa Thành phố — Ảnh tư liệu: vợ chồng ông Lưu Vinh – bà Lâm Hòa và đồng chí Trần Bạch Đằng thăm lại Nhà Truyền thống Cách mạng đồng bào dân tộc Hoa Thành phố.

Ông Lưu Vinhcòn gọi là Lưu Vinh Phong
Thương nhân người Hoa, tham gia cách mạng từ năm 1949; từ năm 1957 được phân công làm cơ sở cách mạng.
Bà Lâm Hòavợ ông Lưu Vinh
Cùng chồng và cụ bà (mẹ Ông Lưu Vinh) đảm bảo bí mật, chăm sóc và nuôi giấu cán bộ cách mạng tại ngôi nhà.

01GIA ĐÌNH CƠ SỞ CÁCH MẠNG

Gia đình thương nhân cách mạng

Gia đình ông Lưu Vinh (Lưu Vinh Phong) và vợ ông – bà Lâm Hòa, đều một lòng ủng hộ cách mạng. Ông Lưu Vinh tham gia cách mạng từ năm 1949. Đến năm 1957, bên cạnh việc vận động người Hoa tham gia chống Mỹ và đóng góp kinh tài cho cách mạng, ông được phân công làm cơ sở cách mạng, làm bình phong che mắt địch.

Được sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Lâm Tư Quang (Ba Toàn), Ông dùng ngôi nhà số 91 Phạm Văn Chí để làm hầm bí mật vào năm 1963, với nhiệm vụ quan trọng che chở cho các đồng chí lãnh đạo hoạt động bí mật tại đô thành.

Các đồng chí Nghị Đoàn, Ngô Liên, Lâm Tư Quang, Trần Văn Tựu (Sáu Vàng), Mai Chí Thọ cũng đã từng đến cơ sở này để công tác.

Đồng chí Trần Bạch Đằng – nguyên là Bí thư Thành ủy Sài Gòn – Gia Định; trong lúc bị địch truy nã gắt gao, ngôi nhà 91 Phạm Văn Chí – cơ sở cách mạng của ta – đã bảo vệ cho đồng chí lãnh đạo trong giai đoạn 1968 – 1972.

Gia đình Ông Lưu Vinh, từ cụ bà (mẹ Ông Lưu Vinh) đến con cháu trong nhà đều một lòng theo cách mạng. Ông Lưu Vinh, Bà Lâm Hòa cùng cụ bà là những người đảm nhận nhiệm vụ quan trọng nhất: đảm bảo bí mật, hỗ trợ, phục vụ, chăm sóc và nuôi giấu cán bộ. Đồng chí Trần Bạch Đằng đã được bảo vệ an toàn tại một nơi mà địa thế bị xem là nguy hiểm nhất, vì ngôi nhà đối diện với Ty Cảnh sát ngụy và Tòa hành chánh ngụy quyền.

Giữa năm 1968, đồng chí Trần Văn Tựu (Sáu Vàng) – Chánh văn phòng Ban Hoa vận Trung ương Cục miền Nam – được đồng chí Lâm Tư Quang bố trí đến đây để phục vụ đợt 2 Tổng tiến công Mậu Thân. Đồng chí ở đây được 1 tháng trong sự bảo vệ của cả gia đình ông Lưu Vinh.

Cũng vào thời điểm đó, 100 cảnh sát dã chiến đã đóng quân trên sân thượng của ngôi nhà 91 Phạm Văn Chí để bảo vệ Ty Cảnh sát ngụy kề bên Tòa hành chính ngụy quyền quận 6, mà không hay biết rằng nơi đây là cơ sở của ta và đang che giấu đồng chí lãnh đạo cao cấp – đồng chí Trần Bạch Đằng.

Cơ sở cách mạng này đã phát huy được tác dụng trong thời chiến, là lá chắn vững chắc trong chiến lược, thể hiện đường lối đúng đắn của Đảng. Đoàn kết là sức mạnh, là niềm tin của dân đối với Đảng, góp phần không nhỏ cho thắng lợi của dân tộc Việt Nam trên con đường đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng con người.

02NHỮNG CÁN BỘ CÁCH MẠNG TỪNG GẮN VỚI CƠ SỞ BÍ MẬT

Những cán bộ cách mạng từng được nuôi giấu tại cơ sở bí mật

Ảnh tư liệu đồng chí Trần Bạch Đằng cùng vợ chồng ông bà Lưu Vinh Phong – Lâm Hòa tại căn hầm bí mật

NHÂN VẬT TRUNG TÂM

Đồng chí Trần Bạch Đằng (Tư Ánh)

Nguyên Bí thư Thành ủy Sài Gòn – Gia Định; thời điểm 1968 phụ trách Đảng bộ nội thành, Chỉ huy Bộ Tư lệnh tiền phương trong Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Trong lúc bị địch truy nã gắt gao, ngôi nhà 91 Phạm Văn Chí đã bảo vệ đồng chí trong giai đoạn 1968 – 1972. Đồng chí được bảo vệ an toàn tại một nơi có địa thế bị xem là nguy hiểm nhất, vì ngôi nhà đối diện Ty Cảnh sát ngụy và Tòa hành chánh ngụy quyền Quận 6. Cũng thời điểm đó, 100 cảnh sát dã chiến đóng quân trên sân thượng ngôi nhà mà không hay biết nơi đây là cơ sở của ta.

Ảnh tư liệu: đồng chí Trần Bạch Đằng cùng vợ chồng Ông Lưu Vinh – Bà Lâm Hòa tại căn hầm bí mật.

Xem lời phát biểu

Đồng chí Mai Chí Thọ (Năm Xuân)
Bí thư Thành ủy Sài Gòn- Gia Định; Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam; Bộ trưởng Bộ Công An; Từng đến cơ sở này công tác.
Đồng chí Ngô Liên (Ba Đức)
Phó Chủ nhiệm Tổng hội Giải liên Nam Bộ; Từng đến cơ sở này công tác.
Đồng chí Nghị Đoàn (Sáu Lâm)
Nguyên Trưởng ban Công tác người Hoa; từng đến cơ sở này công tác.
Đồng chí Lâm Tư Quang (Ba Toàn)
Ủy viên Thành ủy Sài Gòn - Gia Định; Người chỉ đạo trực tiếp việc dùng ngôi nhà 91 Phạm Văn Chí làm hầm bí mật từ năm 1963.
Đồng chí Trần Văn Tựu (Sáu Vàng)
Chánh văn phòng Ban Hoa vận Trung ương Cục miền Nam – được đồng chí Lâm Tư Quang bố trí đến đây để phục vụ đợt 2 Tổng tiến công Mậu Thân. Đồng chí ở đây được 1 tháng trong sự bảo vệ của cả gia đình ông Lưu Vinh.

03GIỚI THIỆU KHÔNG GIAN DI TÍCH

Khám phá bí mật trong di tích

Ngôi nhà nhỏ hẹp — chỉ rộng 3,2m, dài hơn 20m — nhưng gói trọn cả một giai đoạn lịch sử hào hùng. Hầm bí mật, căn phòng chật chội, chiếc giường gỗ, chiếc tủ che lối vào… tất cả được giữ nguyên vẹn đến hôm nay, như một lời nhắc về sự quả cảm, trí tuệ và tinh thần đoàn kết của những con người từng sống và chiến đấu nơi đây.

Cầu thang bê tông từ tầng trệt dẫn lên gác lửng — lối tiếp cận duy nhất tới khu vực đặt hầm bí mật.

04GIÁ TRỊ LỊCH SỬ

Ý nghĩa lịch sử của di tích

Di tích là minh chứng cho sự mưu trí, sáng tạo và bản lĩnh của lực lượng cách mạng
Cơ sở nằm đối diện Ty Cảnh sát ngụy và Tòa hành chính ngụy quyền Quận 6 - một vị trí đặc biệt nhạy cảm và luôn nằm trong tầm kiểm soát của địch - khoảng 100 cảnh sát dã chiến từng đóng quân trên sân thượng của ngôi nhà nhưng không phát hiện đây là cơ sở cách mạng. Chi tiết này cho thấy nghệ thuật xây dựng, che giấu và bảo vệ cơ sở bí mật rất tài tình của lực lượng cách mạng.
Di tích có giá trị trong việc phản ánh vai trò của các cơ sở cách mạng đối với sự nghiệp kháng chiến
Trong thời kỳ hoạt động, cơ sở số 91 Phạm Văn Chí đã phát huy tác dụng, góp phần bảo đảm an toàn cho cán bộ và lãnh đạo Trung ương Cục, Thành ủy Sài Gòn – Chợ Lớn – Gia Định; duy trì sự lãnh đạo, chỉ đạo của cách mạng ngay giữa lòng đô thị do địch kiểm soát.
Di tích là minh chứng cho sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc
Cách mạng không chỉ nhận được sự đóng góp của những người trực tiếp chiến đấu mà còn có sự che chở, giúp đỡ và hy sinh thầm lặng của nhân dân thuộc nhiều dân tộc, tầng lớp khác nhau. Đây là biểu hiện cụ thể của tinh thần đoàn kết dân tộc trong lịch sử đấu tranh cách mạng Việt Nam.
Di tích thể hiện tấm lòng, tinh thần yêu nước và niềm tin của đồng bào dân tộc Hoa đối với cách mạng Việt Nam
Việc ông Lưu Vinh, một thương nhân người Hoa, dùng chính ngôi nhà của mình làm cơ sở cách mạng trong một hoàn cảnh đặc biệt nguy hiểm thể hiện tinh thần đặt lợi ích của đất nước, dân tộc lên trên sự an toàn của bản thân và gia đình. Hành động của ông là lòng trung kiên, tinh thần trách nhiệm và niềm tin vào thắng lợi của cách mạng Việt Nam.