91 Phạm Văn ChíPhường Bình Tiên, Thành phố Hồ Chí Minh (Quận 6 cũ)
CƠ SỞ BÍ MẬT CỦA THÀNH ỦY SÀI GÒN – GIA ĐỊNH, GIAI ĐOẠN 1968 – 1972
Một ngôi nhà phốgiữ kín cơ sở cách mạnggiữa lòng đô thị
Ngôi nhà số 91 Phạm Văn Chí, phường Bình Tiên, TP.HCM (Quận 6 cũ), đối diện Công an Quận 6, hiện là nhà lưu niệm của phong trào người Hoa kháng chiến. Tại căn nhà này, cơ sở cách mạng đã nuôi giấu nhiều cán bộ hoạt động nội thành — trong đó có đồng chí Trần Bạch Đằng, Bí thư Thành ủy Sài Gòn – Gia Định — và vẫn được giữ bí mật cho đến ngày 30-4-1975.
Ảnh tư liệu: vợ chồng ông Lưu Vinh – bà Lâm Hòa và đồng chí Trần Bạch Đằng thăm lại Nhà Truyền thống Cách mạng Người Hoa Thành phố.
Ông Lưu Vinhcòn gọi là Lưu Vinh Phong
Doanh nhân người Hoa, tham gia cách mạng từ năm 1949; từ năm 1957 được phân công làm cơ sở cách mạng.
Bà Lâm Hòadì Lâm Hòa, vợ ông Lưu Vinh
Cùng chồng và bà cụ đảm bảo bí mật, chăm sóc và nuôi giấu cán bộ cách mạng tại ngôi nhà.
01·GIA ĐÌNH CƠ SỞ CÁCH MẠNG
Một gia đình lặng lẽ giữ cơ sở giữa lòng thành phố
Gia đình bác Lưu Vinh (Lưu Vinh Phong) và vợ bác — dì Lâm Hòa — đều một lòng ủng hộ cách mạng. Ông Lưu Vinh tham gia cách mạng từ năm 1949. Đến năm 1957, bên cạnh việc vận động người Hoa tham gia chống Mỹ và đóng góp kinh tài cho cách mạng, ông được phân công làm cơ sở cách mạng, làm bình phong che mắt địch.
Được sự chỉ đạo trực tiếp của đồng chí Lâm Tư Quang (Ba Toàn), ông dùng ngôi nhà số 91 Phạm Văn Chí để làm hầm bí mật vào năm 1963, với nhiệm vụ quan trọng: che chở cho các đồng chí lãnh đạo hoạt động bí mật tại đô thành.
Từ bà cụ đến con cháu trong nhà đều một lòng theo cách mạng, nhưng đồng chí Lưu Vinh, dì Lâm Hòa cùng bà cụ là những người đảm nhận nhiệm vụ quan trọng nhất: đảm bảo bí mật, hỗ trợ, phục vụ, chăm sóc và nuôi giấu cán bộ.
Bình phong
Ông Lưu Vinh được phân công làm cơ sở cách mạng, làm bình phong che mắt địch.
Che chở, chăm sóc
Gia đình đảm bảo bí mật, hỗ trợ, phục vụ, chăm sóc và nuôi giấu cán bộ.
Bình phong bằng nghề
Tầng lầu 1 vừa là nơi ở của gia đình vừa là nơi sản xuất áo, làm đồ chơi, làm đồ thủ công xi mạ.
02
02·NHỮNG CÁN BỘ TỪNG GẮN VỚI CƠ SỞ
Những người từng được ngôi nhà này che chở
NHÂN VẬT TRUNG TÂM
Đồng chí Trần Bạch Đằng
Nguyên Bí thư Thành ủy Sài Gòn – Gia Định; thời điểm 1968 phụ trách Đảng bộ nội thành, Chỉ huy Bộ Tư lệnh tiền phương trong Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.
Trong lúc bị địch truy nã gắt gao, ngôi nhà 91 Phạm Văn Chí đã bảo vệ đồng chí trong giai đoạn 1968 – 1972. Đồng chí được bảo vệ an toàn tại một nơi có địa thế bị xem là nguy hiểm nhất, vì ngôi nhà đối diện Ty Cảnh sát ngụy và Tòa hành chánh ngụy quyền Quận 6. Cũng thời điểm đó, 100 cảnh sát dã chiến đóng quân trên sân thượng ngôi nhà mà không hay biết nơi đây là cơ sở của ta.
Ảnh tư liệu: đồng chí Trần Bạch Đằng cùng vợ chồng ông bà Lưu Vinh Phong – Lâm Hòa tại căn hầm bí mật.
Nguyên Trưởng ban Công tác người Hoa; từng đến cơ sở này công tác.
02Ngô Liên
Từng đến cơ sở này công tác.
03Lâm Tư Quang (Ba Toàn)
Người chỉ đạo trực tiếp việc dùng ngôi nhà 91 Phạm Văn Chí làm hầm bí mật từ năm 1963.
04Trần Văn Tựu (Sáu Vàng)
Chánh Văn phòng Ban Hoa vận Trung ương Cục miền Nam; năm 1968 được bố trí đến đây một tháng để phục vụ đợt 2 Tổng tiến công Mậu Thân.
05Mai Chí Thọ
Từng đến cơ sở này công tác.
Những chứng nhân của ngôi nhà gồm học giả, nhà cách mạng lão thành Trần Bạch Đằng; ông Lưu Vinh — chủ nhà; ông Nghị Đoàn — nguyên Trưởng ban Công tác người Hoa.
03
03·KHÔNG GIAN BÍ MẬT TRONG NHÀ
Bí mật nằm trong từng tầng của ngôi nhà
Ngôi nhà số 91 đường Phạm Văn Chí là nhà phố 1 trệt, 1 lầu, 1 lửng; ngang 3,2m, dài 20,6m. Trên lầu có thêm bề ngang 7,6m ngay lối vào hẻm, nên chiều dài là 22,2m kể cả ban công.
Tầng trệt
Khu bếp / lò gạch cũ trong di tích, gắn với không gian hầm trú ẩn dưới bếp.
Phòng kháchÔng Lưu Vinh dùng để tiếp khách; có đặt một tủ gỗ phía trước, ngang 0,6m, dài 1,8m, cao 1,2m, để làm quầy thu ngân.
Bếp và hầm trú ẩnMột bếp nấu ăn được dùng làm nơi trú ẩn: ngăn bên dưới đựng củi vòng ngoài, bên trong xây thông với cửa hầm kích thước 0,55m × 3,5m; hầm rộng 1,9m × 0,45m.
Cầu thang lên gác lửngMột cầu thang có lối đi hẹp dẫn lên gác lửng.
04
04·GIÁ TRỊ LỊCH SỬ
Vì sao ngôi nhà này được gìn giữ
01
Một cơ sở cách mạng hoạt động ngay tại nơi nguy hiểm nhất.
Ngôi nhà đối diện Ty Cảnh sát ngụy và Tòa hành chánh ngụy quyền Quận 6; 100 cảnh sát dã chiến từng đóng quân trên sân thượng mà không hay biết nơi đây là cơ sở của ta.
02
Là lá chắn vững chắc trong thời chiến.
Cơ sở này đã phát huy được tác dụng của nó trong thời chiến, là lá chắn vững chắc, góp phần không nhỏ cho Cách mạng Việt Nam.
03
Minh chứng cho sức mạnh đoàn kết các dân tộc.
Đoàn kết các dân tộc là sức mạnh trên con đường đấu tranh giải phóng dân tộc, chống chiến tranh và yêu chuộng hòa bình.
04
Đại diện cho tấm lòng và niềm tin của đồng bào dân tộc Hoa.
Cơ sở cách mạng do ông Lưu Vinh, doanh nhân người Hoa, đảm nhận — đại diện cho tấm lòng, sự trung kiên và niềm tin vào Cách mạng Việt Nam của các tầng lớp nhân dân, đồng bào dân tộc, trong đó có đồng bào Hoa.
05
Góc trưng bày ảnh tư liệu trong khung và hiện vật đặt phía dưới, thuộc không gian triển lãm lịch sử.
05·NHÀ TRUYỀN THỐNG CÁCH MẠNG NGƯỜI HOA THÀNH PHỐ
Từ cơ sở bí mật đến Nhà Truyền thống
Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, cán bộ, chiến sĩ và đồng bào dân tộc Hoa Thành phố đã đoàn kết cùng các dân tộc anh em, kiên cường đấu tranh, chấp nhận gian khổ và hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, góp phần làm nên mùa xuân lịch sử năm 1975.
Phong trào đấu tranh cách mạng của đồng bào dân tộc Hoa Thành phố ngày càng phát triển toàn diện; lực lượng cán bộ, chiến sĩ và cơ sở cách mạng mở rộng khắp nơi: từ nhà máy, trường học, chợ, bệnh viện đến các xóm lao động ngoại ô.
Từ khi đi vào hoạt động đến nay, Nhà Truyền thống Cách mạng Người Hoa Thành phố đã đón hàng trăm đoàn khách trong và ngoài nước đến tham quan, nghiên cứu lịch sử đấu tranh của đồng bào dân tộc Hoa. Ngoài việc trưng bày hiện vật, nơi đây còn là không gian sinh hoạt của Câu lạc bộ Truyền thống kháng chiến khối đồng bào dân tộc Hoa và nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, góp phần giáo dục thế hệ trẻ gìn giữ, phát huy truyền thống cách mạng.
1959
Ban Cán sự Công vận người Hoa được thành lập.
Cuối năm 1967
Đảng ủy kiêm Ban Hoa vận T4 ra đời, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong phong trào cách mạng của đồng bào dân tộc Hoa.
Đây là minh chứng sinh động cho tinh thần đoàn kết và đóng góp to lớn của cộng đồng người Hoa vào sự nghiệp giải phóng dân tộc.
IHình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh với đồng bào các dân tộc, đặc biệt khi Bác thăm trường có học sinh người Hoa năm 1961, thể hiện tinh thần đoàn kết, bình đẳng và sự quan tâm sâu sắc của Người với mọi tầng lớp nhân dân.
IITrong giai đoạn 1930 – 1936, nhiều cuộc đình công quy mô lớn của công nhân người Hoa diễn ra tại Nhà máy rượu Bình Tây (8/1931), xưởng dệt Chợ Lớn (4/1932) và nhà máy xay lúa Bình Tây (5/1934).
IIINhiều đồng chí người Hoa như Lưu Lập Đạo, A Duyên, Hà Bá Tường, Châu Tương Lượng, Hàn Quang… đã tích cực tham gia Đảng Cộng sản Đông Dương và phong trào công nhân, cùng với các Công hội như Công hội Thủy tinh, Nghệ ích.
Tủ kính trưng bày vũ khí, gồm súng và các hiện vật quân sự liên quan đến lực lượng cách mạng người Hoa.
ITrong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, nhiều người Hoa đã tích cực tham gia, tiêu biểu như cụ bà Hoạt Liên và cô Hồ Anh — người từng làm giao liên đưa đón đồng chí Lê Duẩn.
IIHình ảnh phong trào đấu tranh đô thị cùng sơ đồ Đảng ủy Ban Hoa vận T4 cho thấy vai trò tổ chức, lãnh đạo chặt chẽ của lực lượng cách mạng người Hoa tại Sài Gòn – Chợ Lớn.
IIITrong chiến dịch Mậu Thân 1968, nhiều chiến sĩ người Hoa đã anh dũng chiến đấu, tiêu biểu là trận đánh vào Tòa hành chính ngụy quyền. Hình ảnh anh hùng không quân Lâm Văn Lích là biểu tượng của lòng dũng cảm, tinh thần kiên cường của quân dân ta.
IVTủ trưng bày vũ khí gồm súng AK, K54, K59, thuốc nổ TNT, cùng hình ảnh đồng chí Trần Trọng Tân, bà Đào Bình và mẹ — bà Vạn Nguyệt Khoan.
Mảng trưng bày ảnh tư liệu và bảng chữ song ngữ về các nhân vật, sự kiện trong phong trào cách mạng người Hoa.
03
03
Phòng 3 — Trưng bày hình ảnh Đại thắng mùa xuân năm 1975
IHình ảnh các đoàn diễu hành mừng ngày giải phóng, thống nhất đất nước; bên cạnh là hình ảnh ba Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, đại diện cho sự hy sinh thầm lặng và lòng kiên trung bất khuất trong kháng chiến.
IIPhần trưng bày về liệt sĩ người Hoa với 260 liệt sĩ được ghi nhận, dù thống kê còn chưa đầy đủ, thiếu thông tin về năm sinh, năm hy sinh và thân nhân.
IIIHuân chương Độc lập hạng Nhất, do Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam trao tặng năm 1998, ghi nhận cống hiến của lực lượng chiến sĩ và đồng bào người Hoa.
IVBản đồ Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử năm 1975.
VHình ảnh bà mẹ của các liệt sĩ, đại diện cho 16 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng người Hoa, bên cạnh hình các liệt sĩ: Trần Bội Cơ, Trần Khai Nguyên, Hàn Hải Nguyên, Huỳnh Lý Khuyên, Lý Phong, Lý Cảnh Hớn, Huỳnh Kiến Hoa; và Danh bạ liệt sĩ gồm 71 liệt sĩ trên tổng số 260 liệt sĩ hiện vẫn chưa đủ thông tin.
VIHình chủ nhà số 91 Phạm Văn Chí cùng vợ — dì Lâm Hòa, và đồng chí Trần Bạch Đằng (ở giữa).
VIIBằng khen thưởng được truy tặng các đồng chí Lâm Văn Lích, Trương Chính Thanh, Trần Bội Cơ, Trần Ngọc Trình với danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân, vào các năm 1967, 2000, 2010.
VIIIMột góc nhỏ là bàn kiếng với chữ chì và báo Công Nhân.
IXMột không gian đặt các chứng nhận khen thưởng các hội đoàn, hội quán người Hoa — đồng bào Hoa với đóng góp tích cực trên nhiều lĩnh vực kinh tế, văn hóa, giáo dục, hoạt động các đoàn thể mặt trận, phong trào thi đua, nổi bật 30 năm sau giải phóng.
Góc trưng bày chân dung Bà mẹ Việt Nam Anh hùng người Hoa và các ảnh tư liệu liên quan.
Hai chân dung liệt sĩ người Hoa được đóng khung treo cạnh nhau trong phòng trưng bày.
Tủ trưng bày huân chương và bảng thuyết minh về phần thưởng cao quý dành cho cán bộ, chiến sĩ và đồng bào Hoa.
Ba bằng xếp hạng nêu trên gắn với ba di tích của phong trào cách mạng đồng bào dân tộc Hoa Thành phố. Cấp và năm ghi đúng theo tư liệu hiện có.
Các bằng xếp hạng di tích được đóng khung treo trên tường trong không gian trưng bày.
Dãy bằng khen, chứng nhận đóng khung treo trên tường phòng trưng bày.
08
08·KHÔNG GIAN THAM QUAN HÔM NAY
Ngôi nhà mở cửa đón khách tham quan
Ba phòng trưng bày
Trưng bày theo ba giai đoạn: trước năm 1945, 1954 – 1968 và Đại thắng mùa xuân năm 1975.
Bản đồ Chiến dịch Hồ Chí Minh
Bản đồ Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử năm 1975 đặt trong không gian trưng bày.
Ảnh tư liệu và chân dung
Chân dung các liệt sĩ, các Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, chủ nhà và những người từng gắn bó với cơ sở.
Bằng xếp hạng di tích và hiện vật khen thưởng
Ba bằng xếp hạng di tích, bằng khen truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân và chứng nhận khen thưởng các hội đoàn, hội quán người Hoa.
Nhóm khách tham quan đang xem bản đồ, sa bàn trong phòng trưng bày Nhà Truyền thống Cách mạng Người Hoa.
Phòng trưng bày với bàn kính, bản đồ ở trung tâm và các bảng ảnh lịch sử trên tường.
CHẠM VÀO KÝ ỨC
Tại Nhà Truyền thống Cách mạng Người Hoa, những câu chuyện về lòng quả cảm và căn cứ bí mật đã được tái hiện sinh động qua công nghệ tương tác 3D. Kính mời bạn ghé thăm để khám phá và cảm nhận trọn vẹn hào khí của một thời oanh liệt.
