Thư viện số

BÁO CHÍ CÁCH MẠNG CHỮ HOA

TỪ CĂN HẦM BÍ MẬT ĐẾN BÁO ĐIỆN TỬ SÀI GÒNGIẢI PHÓNG BẢN HOA VĂN

BÁO CHÍ CÁCH MẠNG CHỮ HOA

Nhìn lại hành trình hơn nửa thế kỷ đồng hành cùng sự nghiệp giải phóng dân tộc và công cuộc xây dựng, phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, báo chí cách mạng chữ Hoa tại miền Nam không chỉ là phương tiện truyền thông đơn thuần, mà đã trở thành ngọn cờ tư tưởng kiên trung, cầu nối thắt chặt khối đại đoàn kết các tầng lớp đồng bào dân tộc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Trang báo Hoa văn lưu trong bìa còng, có ảnh minh họa và bài viết về đóng góp của đồng bào dân tộc Hoa
Trang báo Hoa văn lưu trong bìa còng, có ảnh minh họa và bài viết về đóng góp của đồng bào dân tộc Hoa.

Từ những trang in ép vội dưới ánh đèn dầu trong căn hầm bí mật giữa lòng đô thị bị chiếm đóng đến không gian truyền thông số đa phương tiện hiện đại ngày nay, dòng chảy báo chí ấy là minh chứng hùng hồn cho bản lĩnh, trí tuệ và tinh thần cách mạng bất diệt của những người làm báo Đảng.

  • Bản tin Giải Phóng
  • Báo Công Nhân
  • Báo Giải Phóng
  • Báo Sài Gòn Giải Phóng Hoa văn

01Từ tổ in đến báo chí

Khởi nguồn gian lao từ những căn hầm bí mật in tài liệu Hoa vận

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước gay go và ác liệt nhất, địa bàn Sài Gòn – Chợ Lớn – Gia Định là chiến trường đô thị đặc biệt, nơi kẻ thù tập trung bộ máy đàn áp tinh vi và tàn bạo. Để tuyên truyền, giác ngộ và tổ chức quần chúng đồng bào dân tộc Hoa tham gia sự nghiệp cách mạng, Ban Tuyên huấn Hoa vận thuộc Khu ủy Sài Gòn – Gia Định đã chủ động xây dựng một hệ thống hầm bí mật kiên cố ngay trong lòng đô thị và vùng ven Chợ Lớn.

Trong lòng đất chật hẹp, thiếu ánh sáng và không khí, những người chiến sĩ tuyên huấn Hoa vận đã khéo léo cất giấu máy in, vật tư, con chữ cùng các tài liệu, truyền đơn, bản tin bằng chữ Hoa. Mặc cho sự lùng sục ráo riết của cảnh sát chính quyền Sài Gòn, dòng mực in cách mạng vẫn âm thầm chảy, mang theo tiếng nói của Đảng, của Mặt trận đến với từng xóm lao động, từng mái nhà của đồng bào dân tộc Hoa. Sự hy sinh thầm lặng trong những căn hầm bí mật ấy đã đặt nền móng vững chắc về mặt tổ chức, kỹ thuật và tư tưởng cho sự ra đời của dòng báo chí cách mạng chữ Hoa tại miền Nam.

Hiện vật tổ in: khay gỗ chia ô đựng con chữ chì chữ Hoa, trưng bày trong tủ kính
Hiện vật tổ in
Di tích

Hầm bí mật in tài liệu Ban Tuyên huấn Hoa vận

341/10 Gia Phú · Giai đoạn 1965 – 1975 · In bằng chữ Hoa và chữ Việt

Xem di tích
  1. 1962

    Bản tin Giải PhóngNgọn cờ giác ngộ giữa lòng đô thị

    Ảnh tư liệu: hai người vận hành bàn in thủ công bên miệng hầm bí mật

    Năm 1962, Bản tin Giải Phóng xuất bản bằng chữ Hoa chính thức ra đời dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Ban Hoa vận Khu ủy Sài Gòn – Gia Định. Sự xuất hiện của Bản tin Giải Phóng trong bối cảnh phong trào đấu tranh đô thị dâng cao đã đáp ứng kịp thời đòi hỏi cấp bách của công tác vận động quần chúng.

    Bản tin Giải Phóng trở thành vũ khí sắc bén vạch trần âm mưu chia rẽ dân tộc của địch, phổ biến kịp thời đường lối, chính sách cứu nước của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Bằng ngôn ngữ chữ Hoa gần gũi, bản tin đã truyền tải những tin tức chiến sự sốt dẻo, gương chiến đấu kiên cường của quân và dân ta, từ đó khơi dậy sâu sắc tinh thần yêu nước, củng cố niềm tin vào thắng lợi cuối cùng của cách mạng trong đông đảo quần chúng đồng bào dân tộc Hoa.

  2. 1965 – 1971

    Báo Công NhânTiếng nói đấu tranh của giai cấp lao động Chợ Lớn

    Hai trang Báo Công Nhân bản chữ Hoa được trưng bày trong khung

    Bước sang giai đoạn 1965 – 1971, khi Mỹ đưa quân can thiệp trực tiếp vào miền Nam, phong trào đấu tranh của công nhân và người lao động đô thị phát triển mạnh mẽ. Trước yêu cầu mới của phong trào, Báo Công Nhân bản chữ Hoa ra đời, tập trung sâu sát vào đời sống và cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân, thợ thủ công và người lao động nghèo vùng Chợ Lớn.

    Tờ báo đã phản ánh trung thực, sinh động phong trào đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ, chống sa thải, chống tăng giá và chống áp bức bất công. Không dừng lại ở việc phản ánh đời sống, Báo Công Nhân còn đóng vai trò người tổ chức tập thể, nâng cao giác ngộ giai cấp và tinh thần đoàn kết Việt – Hoa, động viên nhiều thanh niên, các tầng lớp đồng bào dân tộc Hoa gia nhập các lực lượng tự vệ, cơ sở cách mạng bí mật, trực tiếp tham gia đấu tranh chính trị và vũ trang ngay tại sào huyệt kẻ thù.

  3. 1971 – 1975

    Báo Giải PhóngMở rộng mặt trận tư tưởng hướng tới Ngày Toàn thắng

    Trang báo Giải Phóng bản chữ Hoa kỳ 18, tháng 10 năm 1974, kèm bảng thuyết minh tại Di tích
    Bút tích, trang báo chí chữ Hoa của báo Giải Phóng kỳ 18, xuất bản tháng 10 năm 1974 được lưu giữ tại Di tích

    Năm 1971, nhằm đáp ứng yêu cầu tập hợp lực lượng rộng rãi trong giai đoạn cách mạng chuyển hướng chiến lược, Báo Giải Phóng (bản chữ Hoa) chính thức kế thừa và phát triển từ Báo Công Nhân. Tờ báo mở rộng phạm vi đối tượng tuyên truyền đến giới trí thức, thương gia, học sinh, sinh viên và tiểu thương đồng bào dân tộc Hoa tại Chợ Lớn và các tỉnh lân cận.

    Trong những năm tháng chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Mùa Xuân năm 1975, Báo Giải Phóng bản chữ Hoa là ngọn cờ tư tưởng dẫn đường, đập tan các luận điệu xuyên tạc của địch, định hướng dư luận và tạo nên sự đồng thuận sâu rộng trong đồng bào dân tộc Hoa. Tờ báo đã góp phần quan trọng quy tụ mọi tầng lớp nhân dân dân tộc Hoa trong hàng ngũ mặt trận dân tộc thống nhất, đoàn kết phối hợp chặt chẽ với các lực lượng cách mạng giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

  4. 1975 – 2025

    Báo Sài Gòn Giải Phóng bản Hoa vănNửa thế kỷ đồng hành cùng Thành phố mang tên Bác

    Trang nhất tờ báo chữ Hoa ra ngày 1-5-1975

    Chỉ ít ngày sau mốc lịch sử 30-4-1975, vào ngày 1-5-1975, Báo Sài Gòn Giải Phóng bản Hoa văn phát hành số báo đầu tiên, trở thành cơ quan ngôn luận của Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh dành riêng cho đồng bào dân tộc Hoa. Đây là bước ngoặt lịch sử đánh dấu sự chuyển mình từ tờ báo trong chiến tranh bí mật sang tờ báo công khai của chính quyền cách mạng.

    Trải qua nửa thế kỷ phát triển (1975 – 2025) dưới hình thức báo giấy, Báo Sài Gòn Giải Phóng bản Hoa văn đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử của mình. Tờ báo là chiếc cầu nối tin cậy truyền tải chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với cộng đồng người Hoa; đồng thời phản ánh kịp thời tâm tư, nguyện vọng chính đáng của bà con.

    Trong công cuộc Đổi mới và hội nhập, tờ báo đã khắc họa sinh động tinh thần lao động cần cù, năng động, sáng tạo trong sản xuất, kinh doanh của đồng bào dân tộc Hoa; tôn vinh những tấm lòng nhân ái qua các hoạt động từ thiện xã hội; bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp. Bên cạnh đó, tờ báo còn làm tốt vai trò đối ngoại nhân dân, góp phần tăng cường tình hữu nghị, sự hiểu biết lẫn nhau và thúc đẩy giao lưu kinh tế, văn hóa giữa Việt Nam với các nước trong khu vực và trên thế giới.

  5. 2025 – nay

    Báo Sài Gòn Giải Phóng bản Hoa văn điện tửKỷ nguyên số và sứ mệnh vươn xa

    Giao diện trang chủ báo điện tử Sài Gòn Giải Phóng bản Hoa văn

    Đứng trước sự phát triển bùng nổ của công nghệ thông tin và xu hướng chuyển dịch phương thức tiếp cận thông tin của độc giả, từ năm 2025, Báo Sài Gòn Giải Phóng bản Hoa văn bước vào bước ngoặt lịch sử khi thực hiện chuyển đổi số toàn diện, chính thức chuyển sang mô hình báo điện tử đa phương tiện.

    Trang báo điện tử Hoa văn không đơn thuần là việc đưa tin tức lên không gian mạng, mà là sự đổi mới toàn diện về tư duy làm báo và phương thức truyền tải. Báo áp dụng các hình thức thể hiện hiện đại như E-Magazine, Video chuyên đề, Podcast tiếng Hoa, kết hợp với công nghệ phân tích dữ liệu và tối ưu hóa trên mọi thiết bị di động. Nhờ đó, thông tin chính thống của Đảng và Nhà nước được lan tỏa nhanh chóng, chính xác, trực quan đến độc giả.

    Mô hình báo điện tử đã xóa bỏ hoàn toàn khoảng cách địa lý, giúp Báo Sài Gòn Giải Phóng bản Hoa văn không chỉ phục vụ tốt đồng bào dân tộc Hoa tại Thành phố Hồ Chí Minh và cả nước, mà còn vươn tầm ảnh hưởng ra quốc tế, tiếp cận cộng đồng đọc chữ Hoa trên toàn thế giới. Tờ báo tiếp tục khẳng định vị thế dòng thông tin chủ lưu, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái trên không gian mạng, đồng thời quảng bá hình ảnh một Việt Nam đổi mới và phát triển, luôn là bạn, là đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế.

    Hành trình từ những căn hầm bí mật in truyền đơn năm xưa đến trang báo điện tử hiện đại ngày nay là một chuỗi nối tiếp liên tục của tinh thần trung thành vô hạn với lý tưởng cách mạng. Dù ở bất kỳ giai đoạn lịch sử nào, với bất kỳ hình thức thể hiện nào, Báo Sài Gòn Giải Phóng bản Hoa văn vẫn giữ vững ngọn lửa nhiệt huyết, mãi là tiếng nói uy tín của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thành phố, là người bạn đồng hành tin cậy của đồng bào Hoa trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Thông tin
Chân dung đồng chí Trần Bạch Đằng
Ảnh đồng chí Trần Bạch Đằng
Tác giả
Trần Bạch Đằng
Loại tài liệu
Bài báo
Nguồn
Báo Sài Gòn Giải Phóng
Thời gian
Tháng 8.1998

02Bài báo

Phong trào cách mạng người Hoa Sài Gòn – TPHCM: Xứng đáng với tấm huân chương tưởng thưởng

Trần Bạch Đằng

Nguyên Bí thư Khu ủy Sài Gòn - Gia ĐịnhNguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học xã hội Thành phố Hồ Chí Minh

Trang tư liệu Hoa văn có ảnh lịch sử và bài viết về hoạt động cách mạng của đồng bào dân tộc Hoa
Trang tư liệu Hoa văn có ảnh lịch sử và bài viết về hoạt động cách mạng của đồng bào dân tộc Hoa.

Đọc toàn văn bài báo

03Toàn văn

Phong trào cách mạng người Hoa Sài Gòn – TPHCM: Xứng đáng với tấm huân chương tưởng thưởng

Bài báo của Trần Bạch Đằng

Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam vừa quyết định tặng Huân chương Độc lập hạng nhất cho phong trào cách mạng của người Hoa tại thành phố Sài Gòn trước kia, nay là thành phố Hồ Chí Minh.

Lịch sử người Hoa gắn bó với lịch sử khẩn hoang miền Nam Việt Nam nói chung và sự hình thành vùng Trấn Biên và Phiên Trấn nói riêng, cách nay đã hơn 300 năm. Những người Hoa chống lại triều đình Mãn Thanh xin định cư trên một số vùng của đất Đồng Nai và Hà Tiên. Được triều đình Đàng Trong cho phép, được những người Việt đang khai phá hoan hỷ tiếp nhận, người Hoa từng bước an cư lạc nghiệp và sinh sống như người bản địa. Từ Cù lao Phố đến Bến Nghé rồi Bình Tây – ta chưa nói đến Mỹ Tho và lưu vực sông Hậu – nối liền một dải đan xen với người Việt, kiến tạo một khu vực phồn vinh, trở thành một trung tâm kinh tế năng động của cái mà sau này gọi là Nam Kỳ lục tỉnh hoặc Nam Bộ Việt Nam.

Có thể nói rằng nỗi thăng trầm của miền đất bây giờ là quê hương thứ hai của người Hoa đồng thời cũng là nỗi thăng trầm của người Hoa trong một cộng đồng cư dân cùng chung số phận – trước thiên tai, trước sơn lam chướng khí, trước thú dữ và cả trước nạn nước. Chính quá trình phấn đấu vì cuộc sống ấy mà hai chữ đồng bào được xác lập dù nguồn gốc dân tộc không giống nhau.

Sự đóng góp của người Hoa đã vượt khỏi lằn ranh kinh tế kể từ khi thực dân Pháp xâm lược và thống trị Việt Nam. Vượt khỏi kinh tế, người Hoa nhập thân vào xã hội và cùng với thời gian, xã hội hóa thành sức sống mang ý nghĩa tồn vong như những bộ phận trong một cơ thể, dù người Hoa di chuyển từ Trung Quốc hay người Minh Hương – đều là người Việt Nam.

Phong trào cách mạng người Hoa phát triển khá sớm từ những năm 30. Trong đội ngũ những người cộng sản kỳ cựu đã có mặt những người Hoa trung kiên. Chúng ta biết đồng chí Ngô Liên từng bị kết án tử hình vì tham gia khởi nghĩa Nam Kỳ. Người Hoa đứng trong hàng ngũ Việt Minh rồi hàng ngũ kháng chiến chống Pháp khá đông đảo. Chúng ta biết Trần Bội Cơ là một nữ sinh người Hoa đã ngã xuống ở Chợ Lớn vì đấu tranh cho độc lập và tự do của mảnh đất này. Dưới thời thực dân Mỹ, phong trào người Hoa càng đông đảo và mạnh mẽ hơn, tiêu biểu qua cuộc đấu tranh vang dội của nữ công nhân ngành dệt Vimytex, Vinatexco, qua chiến dịch Mậu Thân và qua những năm tháng giải phóng ác liệt. Số lượng người Hoa yêu nước khó mà thống kê trong các nhà tù và cả trong các nghĩa trang, thậm chí hài cốt chưa thể quy tập đủ.

Trong một bình diện khác, không ít cán bộ người Hoa giữ cương vị trong đội ngũ lãnh đạo thành phố, gắn chúng ta nhất, có đồng chí Nghị Đoàn và Lâm Tư Quang, các thành ủy viên.

Trong niềm vinh quang của một thành phố đầy sự tích anh hùng đã được vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, phần cống hiến của người Hoa rất to lớn, rất độc đáo. Chúng tôi có đủ cơ sở để nói rằng phong trào cách mạng người Hoa – một bộ phận của phong trào cách mạng Việt Nam tại Sài Gòn và thành phố Hồ Chí Minh, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, theo tư tưởng Hồ Chí Minh là một hiện tượng duy nhất trong lịch sử người Hoa ở hải ngoại. Từ ngày giải phóng hoàn toàn đến nay, tuy đôi lúc cũng gặp khó khăn, nhưng đồng bào Hoa vẫn tiếp tục xếp hàng trong đội ngũ công dân của thành phố Hồ Chí Minh, trong đội ngũ dân tộc Việt Nam. Thắng lợi của sự nghiệp đổi mới mà chúng ta đạt được đương nhiên có phần đóng góp của đồng bào Hoa – đóng góp trên tất cả các phương diện.

Đồng bào người Hoa tự hào về phần thưởng Huân chương Độc lập hạng nhất – huân chương cấp cao của Nhà nước. Cộng đồng người Việt Nam ở thành phố chia sẻ niềm vui này với đồng bào Hoa cũng là tự hào của mọi công dân thành phố.

Bảo vệ phần thưởng tinh thần này chính là bảo vệ truyền thống của người Hoa, truyền thống đoàn kết Hoa Việt. Đường đến tương lai, đường vào và qua thế kỷ 21 sẽ càng củng cố cho truyền thống trên – truyền thống đồng thời là phần hạnh phúc của tất cả chúng ta.

Báo SGGP – Tháng 8.1998.

04Tư liệu

Tư liệu báo chí cách mạng

Từ trang báo in đến khay chữ chì, mỗi tư liệu giữ lại một phần lịch sử báo chí cách mạng chữ Hoa.

  • Hai trang báo Hoa văn cũ được trưng bày cạnh nhau trong khung
    01

    Trang báo Hoa văn cũ

    Những trang báo in bằng chữ Hoa được giữ lại trong sưu tập tư liệu của Nhà Truyền thống.

  • Hai trang tài liệu, bài báo Hoa văn cũ được đặt trong khung trưng bày
    02

    Tài liệu chữ Hoa và chữ Việt

    Các trang tài liệu, bài viết Hoa văn về hoạt động cách mạng của đồng bào dân tộc Hoa, được trưng bày trong khung.

  • Bảng trưng bày tem, bì thư và tài liệu kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/06/1925 – 21/06/2025)
    03

    Bìa, tem và ấn phẩm kỷ niệm

    Bảng trưng bày tem, bì thư và tài liệu kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/06/1925 – 21/06/2025).

  • Tủ trưng bày khay chữ chì, báo Công Nhân, báo Giải Phóng và bản thuyết minh về in ấn bí mật bằng chữ Hoa
    04

    Khay chữ chì

    Một bộ chữ chì với trên 2000 chữ đựng trong 6 khuôn gỗ, mỗi khuôn gỗ cao 5cm, rộng 43cm, dài 50cm.

05Thư viện ảnh báo chí

Nhấn vào ảnh để xem kích thước lớn