CĂN HẦM VÀ NGHỀ IN

Khám phá hầm bí mật

Nhà số 341/10 đường Gia Phú hiện vẫn giữ nguyên vẹn căn hầm bí mật mang tên “Hầm bí mật in tài liệu Ban Tuyên huấn Hoa vận”. Đây từng là nơi in báo, tài liệu, truyền đơn cách mạng trong một giai đoạn đặc biệt của báo chí cách mạng thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Về Di tích Hầm bí mật in tài liệu Ban Tuyên huấn Hoa vận

01DỰNG CƠ SỞ

Quá trình hình thành hầm bí mật in tài liệu

Cơ sở bí mật in tài liệu hình thành cuối năm 1965 tại ngôi nhà 341/10 Gia Phú, sau khi cơ sở in bí mật tại số 81 Gò Công bị lộ.

  1. Đứng tên thuê, mua nhà

    Hứa Hòa Căn và Trịnh Huệ Ái đóng vai cặp vợ chồng đứng tên thuê, sau đó mua nhà; các thành viên còn lại đóng vai em, cháu của chủ hộ.

  2. Sửa lại căn nhà

    Căn nhà được sửa lại mái ngói, nền nhà lát gạch bông, làm thêm gác gỗ.

  3. Đào hầm trong bảy ngày bảy đêm

    Công việc đào hầm diễn ra trong bảy ngày bảy đêm.

  4. Đất đào lên được sử dụng làm vườn hoa

    Khối lượng đất đào lên được sử dụng làm vườn hoa, ngụy trang cho việc đào hầm.

Góc phòng di tích nhìn từ trên xuống: miệng hầm mở trên nền gạch caro, cạnh khung giường gỗ và chiếc bàn nhỏ.

02Cấu trúc hầm

Hầm bí mật dưới lòng đất

Kỹ thuật và thiết kế hầm do thành viên Trần Khai Hùng — thợ cơ khí giỏi, tay nghề cao — chịu trách nhiệm, từ đo đạc, vẽ đến chuẩn bị vật liệu.

Mặt nền nhà — ngụy trang
  1. H1

    Hầm xếp chữ

    Rộng 160cm · Dài 220cm · Sâu 120cm · Nắp hầm rộng 40cm

    Hầm được ngụy trang bằng một chiếc giường đặt ngay phía trên nắp hầm.

    Hầm xếp chữ: miệng hầm mở trên nền gạch caro, nắp hầm lật sang bên cạnh.
  2. H2

    Hầm giấu giấy in

    Rộng 48cm · Dài 120cm · Sâu 47cm

    Nơi cất giấu giấy in, ở phòng phía ngoài và ngụy trang bằng ván gỗ

    Hầm giấu giấy in: miệng hầm mở trên nền gạch caro, bên cạnh là nắp hầm và bàn lăn in thủ công.
  3. H3

    Hầm giấu máy in và bản kẽm

    Rộng 60cm · Dài 120cm · Sâu 43cm

    Đây là nơi cất giấu máy in và bản kẽm.

    Hầm giấu máy in và bản kẽm: miệng hầm hình hộp chữ nhật mở trên nền gạch caro đỏ trắng, lòng hầm tô xi măng.
Khung giường và nắp hầm bí mật mở trên nền gạch trong căn phòng.

CÁCH LÊN XUỐNG HẦM

  1. Giở vạt giường lên, mở nắp hầm rồi xuống hầm bằng ghế đẩu.
  2. Khi từ dưới hầm lên thì đóng nắp hầm lại, rắc bột xi măng vào kẽ gạch xung quanh cho giống những chỗ khác.

Hầm thường hay ngập nước, vì vậy khi xuống hầm làm việc dễ bị điện giật nếu không lau chùi khô ráo, kiểm tra điện đèn, đi dép nhựa, thậm chí phải kê ghế gỗ nhỏ.

03Hiện vật và kỹ thuật in

Các hiện vật được lưu giữ tại Di tích

Các hiện vật cho thấy hai nhiệm vụ song song tại 341/10 Gia Phú: in ấn bên dưới và may quần áo bên trên.

  • Máy in chữ
    01

    Máy in chữ

    Kích thước khoảng 15cm × 52cm × 60cm. Gọi là máy in chữ nhưng thật sự in thủ công; đầu máy làm bằng sắt rất nặng, khi in phát ra tiếng động lớn nên Trần Khai Hùng đã cải tiến lại bằng nhôm cho phù hợp hoàn cảnh. Máy in chữ tại di tích là hiện vật phục chế — máy in chữ gốc hiện được bảo quản tại Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh.

  • Chữ chì
    02

    Chữ chì

    Nguồn chữ chì được mua tại cơ sở đúc chữ Viển Giang số 700 Hàm Tử (hiện nay không còn), nhờ cơ sở này có nội tuyến là Lý Chánh Phong — đảng viên phụ trách công tác tư sản vận. Ông Lâm Tư Quang chỉ đạo việc mua chữ chì; người liên hệ nhận là Tổ trưởng Trần Khai Nguyên hoặc phụ tá Lý Cảnh Hớn. Việc mua chữ chì lúc bấy giờ phải có giấy phép nhà báo hợp pháp.

  • Khuôn gỗ đựng chữ chì
    03

    Khuôn gỗ đựng chữ chì

    Một bộ chữ chì đựng trong 6 khuôn gỗ, khoảng trên 2000 chữ. Khuôn gỗ cao 5cm, rộng 43cm, dài 50cm; bên trong ngăn thành những ô nhỏ, trên thành khuôn viết chữ phân loại các kiểu chữ. Cách chế tác học hỏi kinh nghiệm ở tòa soạn báo, dưới hướng dẫn của Tổ trưởng Trần Khai Nguyên.

  • Chữ chì
    04

    Giấy in

    Là loại giấy vấn thuốc lá của Trung Quốc, có đặc điểm khi in vào mực nhanh chóng khô, rõ chữ và in được hai mặt.

  • Máy may hiệu SINGER và bàn cắt may
    05

    Máy may hiệu SINGER và bàn cắt may

    Chiếc máy may hiệu Singer vừa làm nhiệm vụ may quần áo nhưng cũng là nơi tạo tiếng động lớn lấn át tiếng của máy in báo.

  • Lu đựng nước
    06

    Lu đựng nước

    Khu vực nhà sau, nơi có các ống thông gió, chiếc lu chứa nước dùng để ngụy trang cho hệ thống thông gió hầm bí mật

  • Gác gỗ trong di tích nhìn từ dưới lên: hệ đòn tay, kèo gỗ và mái ngói, lan can gỗ phía trước.
    07

    Gác gỗ

    Dùng làm nơi quan sát và nghỉ ngơi.

  • Chiếc nón đồng chí Trần Khai Nguyên
    08

    Chiếc nón đồng chí Trần Khai Nguyên

    Hiện vật cá nhân của Tổ trưởng tổ in Trần Khai Nguyên, được đặt trong tủ kính trưng bày tại di tích.

  • Bàn thiết kế, cắt may trang phục dùng để ngụy trang
    09

    Bàn thiết kế, cắt may trang phục

    Để ngụy trang, các thành viên trong nhà sinh sống như một gia đình và sống bằng nghề may quần áo. Chiếc bàn trong ảnh là nơi thiết kế, cắt may trang phục.

04QUY TRÌNH LÀM BÁO

Hoạt động của Tổ in

  1. Thu thập tin tức

    Nguồn tin để viết báo chủ yếu nhận từ ký giả (phóng viên) cách mạng, và thu tin từ đài Hà Nội, đài Mạc Tư Khoa, đài phát thanh Trung Quốc.

  2. Biên soạn và viết bài

    Đồng chí Lâm Tư Quang là Tổng biên tập; Quách Thanh biên soạn; Trần Khai Nguyên và Quách Thanh viết báo.

  3. Xếp chữ, xếp bảng dưới hầm

    Công việc soạn bài, xếp chữ, xếp bảng được làm ngay dưới hầm; xếp hoàn chỉnh thì đưa lên trên nhà để in.

  4. In

    Khi in báo hoặc tài liệu, tập san, truyền đơn… gồm hai thành viên phụ trách (đồng chí Trần Mỹ Hương - người đặt giấy vào máy in và đồng chí Mã Hán Chương - người vận hành máy).

  5. Liên hệ trạm tin và phát hành

    Đồng chí Lâm Cúc chịu trách nhiệm liên hệ các trạm tin phụ trách cánh tuyên huấn, từ đó phát hành đến các Ban như công vận, học vận, vũ trang, quân sự, phụ vận…

NGÔN NGỮ ẤN PHẨM

Đa phần bằng chữ Hoa, có cả truyền đơn chữ Việt theo chỉ thị.

Báo Công Nhân xuất bản năm 1965, từ năm 1971 đổi tên là Báo Giải Phóng. Tờ báo không thể phát hành định kỳ, tùy vào điều kiện khách quan.

Xem bộ sưu tập Báo Sài Gòn Giải Phóng Hoa văn
Không gian hầm bí mật in tài liệu Ban Tuyên huấn Hoa vận: bàn in, tủ trưng bày và tường ảnh tư liệu.
Không gian trưng bày Di tích.

05DẤU ẤN BÁO CHÍ CÁCH MẠNG

Từ Bản tin Giải Phóng đến báo Sài Gòn Giải Phóng chữ Hoa

  1. 1962

    Bản tin Giải Phóng

    Tổ in hoạt động với việc cho ra đời Bản tin Giải Phóng năm 1962, di chuyển qua nhiều địa điểm khác nhau.

  2. 1965 – 1971

    Báo Công Nhân

    Xuất bản tại số 341/10 Gia Phú, với hoạt động cao trào năm 1965 – 1967. Đây là tiền thân của Báo Sài Gòn Giải Phóng tiếng Hoa.

  3. Từ năm 1971

    Báo Giải Phóng

    Từ năm 1971, Báo Công Nhân đổi tên thành Báo Giải Phóng.

  4. 01/05/1975

    Báo Sài Gòn Giải Phóng chữ Hoa

    Ngày 01/05/1975, tổ in đã xuất bản tờ báo Sài Gòn Giải Phóng chữ Hoa đầu tiên, chào mừng ngày thống nhất đất nước 30/04/1975 và mừng ngày Quốc tế lao động 01/05/1975.

    Xem bộ sưu tập