Trần Bội Cơ

Sau sự kiện cuối năm 1949 đầu năm 1950, chính quyền Pháp ở Sài Gòn siết chặt các quyền của người dân, tăng cường bộ máy mật thám, cảnh sát theo dõi những người yêu nước, đàn áp, bắt bớ xảy ra hảng ngày trên đường phố Sài Gòn – Chợ Lớn.

Đối với đồng bào dân tộc Hoa, một bộ phận đông đảo dân cư ở Sài Gòn – Chợ Lớn và Nam bộ, được dân Pháp áp dụng chính sách chia rẻ để trị. Chùng không xem đồng bào dân tộc Hoa là công dân, mà vẫn giữ danh nghĩa liều dân gọi là Hoa kiều. Một số ít người trong bộ phận công thương, kỹ nghệ gia Hoa kiều đã bị Pháp lợi dụng, nhưng đồng bào dân tộc Hoa lao động vẫn phải chịu cảnh nghèo, bị bóc lột và bần cùng.

Ở Chợ Lớn, Pháp vẫn duy trì chế độ quản lý đồng bào dân tộc Hoa theo chế độ Bang Hội, cho lập các trường Hoa kiều dành cho con em đồng bào dân tộc Hoa do giáo viên đồng bào dân tộc Hoa giảng dạy theo chương trình của Trung Hoa Dân quốc.

Sau sự kiện đấu tranh của học sinh sinh viên, sau đám tang Trần Văn Ơn chính quyền Pháp đã cấu kết với đặc vụ Tưởng Giới Thạch theo dõi và phá hoại những hoạt động yêu nước và cách mạng của thanh thiếu niên Hoa, đặc biệt là trong các Hoa kiều ở Chợ Lớn. Nhờ sự giúp sức và theo dõi của mật vụ Quốc dân đảng Trung Hoa, biết được các tổ chức cách mạng đang hoạt động ở nhiều trường trung học Hoa kiều Chợ Lớn, ngày 4 tháng 5 năm 1950 thực dân Pháp đã ra lệnh đóng cửa trường trung học Phước Kiến do thầy Diệp Chấn Hớn, một thầy giáo đồng bào dân tộc Hoa có cảm tình với cách mạng làm Hiệu trưởng, bị Pháp buộc thôi việc, đưa Lưu Thoại Sinh, một tên mật vụ của Quốc dân đảng lên thay thế. Lưu Thoại Sinh lên nắm quyền liền lập tức giải tán ký túc xá của nhà trường, nơi y cho là chỗ tụ tập và tổ chức các cuộc đấu tranh của học sinh Hoa ở Chợ Lớn. việc làm đó đã gây phẫn nộ trong học sinh và phụ huynh trường Phước Kiến và các trường gần đó.

Trần Bội Cơ là học sinh lớp Sơ Trung (tương đương cấp II phổ thông hiện nay). Với tư cách là lớp trưởng và Chủ tịch Hội học sinh, Trần Bội Cơ đã cùng với một số học sinh đứng ra phát động cuộc biểu tình của học sinh và phụ huynh trong trường chống lại các hành vi của Lưu Thoại Sinh tay sai Quốc dân Đảng và thực dân Pháp.

Nữ sinh Trần Bội Cơ đồng bào dân tộc Hoa gốc Phước Kiến sinh năm 1932 tại huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long. Thân sinh là ông Trần Thủy Nam, một chí sĩ cách mạng đồng bào dân tộc Hoa có tư tưởng tiến bộ. Ngôi nhà bên ngoài của chị là trạm giao liên của bộ phận Công an xung phong Vĩnh Long. Từ nhỏ chị đã được các chú bác giao một số công việc giao liên của trạm.

Năm 1947, học xong bậc tiểu học ở quê, Trần Bội Cơ chuyển lên Chợ Lớn học tiếp bậc Trung học ở trường Nam Kiều. Trường Nam Kiều vốn là một trường tư thục với đội ngũ giáo viên tiến bộ, bị mật vụ Pháp theo dõi và hạ lệnh đóng cửa, Trần Bội Cơ chuyển sang học tại trường Phước Kiến. Và ở đây từ năm 1949, chị bắt đầu tham gia hoạt động cách mạng, đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược và bọn đặc vụ Tưởng Giới Thạch. Sự kiện Trần Văn Ơn hy sinh ngày 9-1-1950 đã trở thành ngày học sinh, sinh viên toàn quốc chống thực dân xâm lược, và đã thổi bùng ngọn lửa đấu tranh của học sinh, sinh viên Sài Gòn – Chợ Lớn, trong đó có trường Phước Kiến. Lúc này Trần Bội Cơ là học sinh lớp sơ trung, chị đã tham gia Ban Chỉ đạo cuộc đấu tranh của học sinh trong trường bãi khóa, đòi trả tự do cho 10 học sinh bị chính quyền bắt giữ.

Ngày 4-5-1950, cảnh sát Sài Gòn – Chợ Lớn ra lệnh đóng cửa trường Phước Kiến vì tổ chức bạo loạn. Ngày 6-5-1950, Trần Bội Cơ và một số đông học sinh dưới sự chỉ đạo của chị đã kéo vào trường tổ chức một cuộc họp đòi chính quyền và Ban Giám hiệu mở cửa trường cho học sinh tiếp tục đi học, mở cửa ký túc xá cho học sinh có nơi lưu trú. Cảnh sát đã được lệnh đàn áp dã man học sinh và bắt đi hơn 100 học sinh trong đó có Trần Bội Cơ.

Trần Bội Cơ bị nghi là cầm đầu cuộc đấu tranh nên địch đã giam chị vào trong khám tối và tra tấn dã man suốt 5 ngày liên tục. Trước mặt kẻ địch chị đã tỏ rõ khí tiết anh hùng của tuổi trẻ, chị luôn khẳng định việc làm của học sinh Trường Phước Kiến là đúng, hoàn toàn chính đáng.

Ngày 12-5-1950, Trần Bội Cơ đã hy sinh trước những đòn tra tấn tàn ác của kẻ thù. Trước lúc hy sinh, chị đã cố đứng dậy hô lớn những lời tâm huyết với các bạn học sinh bị giam giữ: “Các bạn hãy đứng lên!”, Trần Bội Cơ đã ra đi vĩnh viễn lúc vùa tròn 18 tuổi thanh xuân.

Để ghi nhớ những cống hiến lớn lao và tấm gương hy sinh dũng cảm của nữ sinh dân tộc Hoa Trần Bội Cơ, Nhà nước Việt Nam đã phong tặng Huân chương kháng chiến hạng Nhì cho chị vào ngày 2-9-1950. Chị còn được truy tặng danh hiệu cao quý “Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân vào ngày 22-3-2000.

Ngày nay, trường Phước Kiến cũ ở quận 5 được mang tên trường Trần Bội Cơ. Trong phòng truyền thống của trường có tượng Trần Bội Cơ bằng đá hoa cương, với gương mặt xinh xắn và nụ cười tươi trẻ của một nữ sinh dân tộc Hoa đã hy sinh vì độc lập tự do cho khối cộng đồng các dân tộc trên đất nước Việt Nam.